Światowa Organizacja Zdrowia uznała osteoporozę za chorobę cywilizacyjną. W Unii Europejskiej co pół minuty dochodzi do złamania kości spowodowanej przez tę przypadłość[1]. Osteoporozie można łatwo przeciwdziałać, odpowiednio bilansując dietę i zachowując aktywność fizyczną. Jak na chorobę wpływa trening siłowy? Czy jest skuteczny?

Czym jest osteoporoza i jakie badania należy przeprowadzić, aby ją wykryć?

Zrzeszotnienie kości (osteoporoza) objawia się zanikiem tkanki kostnej, czego konsekwencją są częstsze złamania. Najczęściej dochodzi do złamań kręgosłupa, gdzie tylko 25% z nich towarzyszy ostry ból. Drugim najbardziej narażonym miejscem jest bliższy koniec kości udowej. Aż połowa osób z tym złamaniem nie może samodzielnie poruszać się po kontuzji, a 30% mężczyzn i 20% kobiet umiera w rok od złamania[2].

Osłabienie tkanki kostnej jest przyśpieszane przez niedobór wapnia. W przypadku osteoporozy, wnętrze kości przypomina gąbkę – jest krucha, lekka i porowata. Zmniejszona gęstość obniża wytrzymałość kości na czynniki mechaniczne i zewnętrzne. Niestety choroba nie daje żadnych wcześniejszych objawów.

Szansa na zachorowanie rośnie wraz z wiekiem i jest głównie przypadłością kobiet. Na zachorowanie wpływają też inne czynniki[3], m.in. skłonności w rodzinie do złamań i choroby, np. nerek, jelit, wątroby, tarczycy. Za osteoporozę odpowiadają również nieprawidłowe nawyki i zły styl życia – niski poziom aktywności fizycznej, źle zbilansowana dieta, papierosy, alkohol, czy leki (nasenne, uspakajające, zmniejszające krzepliwość, przeciwpadaczkowe, sterydy).

Osteoporoza występuje w trzech typach. Pierwszy, dotyczy kobiet po menopauzie, gdzie występuje duży niedobór estrogenu. Zwykle, najczęściej pojawiającym się objawem jest złamanie kości przedramienia lub nadgarstka. Typ drugi dotyczy osób starszych – kobiet i mężczyzn. Zanik tkanki kostnej występuje na poziomie około 1% w ciągu roku, a najczęstsze złamania dotyczą bioder. Ostatni typ to osteoporoza wtórna, za którą odpowiadają leki, przebyte choroby i wcześniejsze złamania. Dotyczy około 20% zachorowań.

Zrzeszotnienie kości nie daje widocznych objawów, dlatego najlepszą metodą jest poddawanie się regularnym badaniom. Metody ujawniające osteoporozę to[4]:

  • Densytometria[5] – badanie gęstości kości. Sprawdzana jest gęstość tkanki kostnej z biodra i/lub kręgosłupa w odcinku lędźwiowym i wskazuje poziom zagrożenia chorobą. Wynik od 1,0 do -1,0 to norma, od -1,0 do -2,5 oznacza osteopenię, a poniżej -2,5 osteoporozę. Następnie wykonuje się uzupełniające badania krwi.
  • FRAX – metoda, za pomocą której ocenia się procentowo ryzyko wystąpienia złamań w ciągu następnej dekady. Wyniki nie są równoznaczne z rozpoznaniem i należy skonsultować je z lekarzem, który zdecyduje o dalszym postępowaniu medycznym.
  • Badanie laboratoryjne – morfologia krwi, ocena gospodarki wapniowo-fosforowej, badanie funkcji wątroby oraz nerek. Badanie pomaga zdiagnozować stan organizmu, niedobory oraz ewentualne przyczyny osteoporozy.
  • Inne badania – radiologiczne, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa. Nie są niezbędne w rozpoznaniu choroby, jednak stosuje się je pomocniczo w diagnostyce złamań i przed zabiegami (głównie kręgosłupa).

W jaki sposób trening siłowy zmniejsza ryzyko pojawienia się osteoporozy?

Jedną z metod przeciwdziałania osteoporozie[6], która uzupełnia farmakologię i zmianę stylu życia, jest wprowadzenie treningu siłowego do regularnej aktywności. Wyniki badań klinicznych potwierdziły, że odpowiedni plan treningowy może zwiększyć gęstość kości o 5% do 14%. Trening siłowy pobudza komórki do rozrostu, dzięki czemu szkielet staje się mocniejszy. Składniki mineralne najintensywniej odkładają się w tkance kostnej przy systematycznych obciążeniach całego układu kostnego. Stąd większa gęstość kości u sportowców, którzy są bardziej odporni na złamania i kontuzje.

Ćwiczenia powinny odbywać się pod okiem specjalisty, który ustali odpowiedni zestaw ćwiczeń, uwzględniający zajęcia profilaktyczne i rehabilitacyjne na kręgosłup oraz gimnastykę poprawiającą ogólną koordynację ruchową. Dobrą praktyką są trzy sesje treningowe w tygodniu. Ich czas powinien systematycznie wzrastać. W ćwiczeniach można wykorzystać obciążenie własnego ciała i obciążenia zewnętrzne, np. piłki, hantle i urządzenia. Ćwiczenia siłowe poprawiają ogólną elastyczność i siłę organizmu, zmniejszając ryzyko upadku u seniorów nawet o 40%.

Osoby starsze powinny unikać ćwiczeń, w których łatwo o utratę równowagi, dlatego najlepsze będą ćwiczenia w pozycji siedzącej lub leżącej. W przypadku osłabienia kręgosłupa, należy wykluczyć ćwiczenia ze skrętami, skłonami i zgięciami tułowia w pasie. Podczas zajęć należy unikać bólu i wykonywać dokładnie technicznie zadania, szczególnie te wzmacniające partie odpowiedzialne za prawidłową postawę ciała. W czasie treningu powinniśmy oddziaływać na układ szkieletowy w różnych kierunkach i z różnym natężeniem, w celu regularnego i równomiernego pobudzania organizmu do wzmacniania układu szkieletowego. Do programu ćwiczeń warto wdrożyć:

  • ćwiczenia oddechowe,
  • ćwiczenia oporowe i z obciążeniem,
  • ćwiczenia ogólnorozwojowe,
  • gimnastykę,
  • ćwiczenia z równowagi,
  • szybki marsz, nordic walking, pilates.

Jakie inne czynniki mogą zmniejszyć ryzyko choroby?

W celu ograniczenia ryzyka wystąpienia choroby, należy maksymalnie wyeliminować czynniki ryzyka, głównie przez zmianę stylu życia i nawyków (dieta oraz aktywność fizyczna). W walce z osteoporozą warto:

  • Wzbogacić dietę o witaminę D i wapń oraz ich suplementy[7], regularnie badać ich poziom w organizmie. Należy pilnować ich stężeń (najlepiej pod czujnym okiem lekarza) gdyż zaburzenie proporcji przyjmowanych dawek może skutkować uszkodzeniem nerek.
  • Zastosować terapię wspierająca rezonansem magnetycznym (np. http://mbst-terapia.pl/zasada-dzialania-terapii-rezonansem-magnetycznym-mbst/)
  • Zmienić styl życia. Osoby z grupy ryzyka powinny udać się na kontrolę lekarską przynajmniej dwa razy do roku, w celu doprecyzowania ćwiczeń, diety, farmakologii i innych elementów.
  • Zapobiegać upadkom i urazom. Profilaktyka przeciwurazowa uwzględnia ocenę ryzyka upadków i wdrożenie odpowiednich ćwiczeń poprawiających stopień równowagi, elastyczności i siły ciała. Do działań możemy zaliczyć gimnastykę, ćwiczenia siłowe i zajęcia rehabilitacyjne (m.in. nauka upadania) oraz dobór odpowiednich okularów korekcyjnych.
  • Likwidacja czynników zewnętrznych[8] – czyli odpowiednie przygotowanie pomieszczeń, w których spędza się najwięcej czasu w ciągu dnia. Dotyczy to np. usunięcie progów, zamontowanie płytek antypoślizgowych, poprawę oświetlenia w pokojach, wybór odpowiedniego obuwia, czy unikanie śliskich nawierzchni.

Osteoporoza to choroba, która atakuje po cichu. W celu jej przeciwdziałania kluczowa jest odpowiednia diagnostyka i profilaktyka. Szczególną rolę mogą odegrać ćwiczenia siłowe, które wzmacniają ciało i chronią je przed upadkami. Przyczyniają się jednocześnie do zwiększenia ilości wapnia w układzie szkieletowym. W razie podejrzeń o wystąpieniu choroby można zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, Polskiej Fundacji Osteoporozy lub Europejskiej Fundacji Osteoporozy i Chorób Mięśniowo-Szkieletowych.

Bibliografia:

[1] Materiały prasowe z konferencji „Nie dajmy się skruszyć! Dlaczego osteoporoza jest cichym złodziejem kości?”

[2] Głuszko P., Leczenie osteoporozy w Polsce stan 2010 -2015 – materiały z konferencji zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Osteoporozy

[3] Aktualny stan wiedzy o diagnostyce osteoporozy i czynnikach ryzyka złamań w przebiegu osteoporozy. Postępy Nauk Medycznych 4/2002

[4] Diagnostyka i terapia osteoporozy. Przewodnik lekarza 4/2005

[5] Osteoporoza- epidemiologia, patogeneza, diagnostyka i leczenie. Przewodnik Lekarza 09/2000

[6] Osteoporoza- zapobieganie, diagnostyka i leczenie. Medycyna Praktyczna 12/2001

[7] Miejsce wapnia i witaminy D w profilaktyce i leczeniu osteoporozy. Przewodnik lekarza 4/2001

[8] Pluskiewicz W., Osteoporoza. Choroba współczesnej cywilizacji. Zestaw edukacyjny dla pacjenta z osteoporozą

Zostaw odpowiedź

Twój e-mail nie zostanie opublikowany